Pytania i odpowiedzi
Przed maturą: Budowa chemiczna organizmów
1.
Pierwiastki biogenne to: N, P, S, H, O, ... . Jakiego pierwiastka zabrakło?
węgla
Wyjaśnienie
Szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 1. 2) wymienia pierwiastki biogenne
Przypisz opis do prawidłowego pierwiastka
2.
magnez
składnik chlorofilu i kości; jeden z aktywatorów enzymów
3.
wapń
składnik kości, bierze udział w funkcjonowaniu komórek nerwowych
4.
sód
skałdnik płynów organizmów żywych; bierze udział w funkcjonowaniu komórek nerwowych
Wyjaśnienie
Szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 1. 2) wyróżnia makro- i mikroelementy i omawia znaczenie makroelementów i
wybranych mikroelementów (Mg, Ca, Fe, Na, K, I)
5.
Wybierz makroelementy
Ca, Mg, K, Na, Cl
Wyjaśnienie
Szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 1. 2) wyróżnia makro- i mikroelementy i omawia znaczenie makroelementów i
wybranych mikroelementów (Mg, Ca, Fe, Na, K, I)
6.
Dobierz poprawną odpowiedź
wiązanie kowalencyjne - wiązanie chemiczne; wiązanie wodorowe - oddziaływanie międzycząsteczkowe; siły van der Waalsa - oddziaływanie międzycząsteczkowe; wiązanie kowalencyjne spolaryzowane - wiązanie chemiczne; oddziaływanie hydrofobowe - oddziaływanie międzycząsteczkowe; wiązanie jonowe - wiązanie chemiczne .
Wyjaśnienie
Szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 1. 3) przedstawia rodzaje wiązań i oddziaływań chemicznych występujące
w cząsteczkach biologicznych i ich rolę
Przyporządkuj właściwość wody (H2O) do jej praktycznego wykorzystania
7.
gęstość stanu stałego < gęstość stanu ciekłego
izolacja zbiornika wodnego od ujemnej temperatury w czasie zimy
8.
kohezja i adhezja
unoszenie się słupa wody
9.
duże ciepło parowania
szybka termoregulacja organizmu przez obecność potu na powierzchni skóry
10.
duże ciepło właściwe
stabilne środowisko reakcji
11.
dobry rozpuszczalnik
główna substancja tworząca środowisko transportu wewnątrz organizmu oraz jego komórek
Wyjaśnienie
Szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 1. 4) wyjaśnia znaczenie wody dla organizmów, opierając się na jej właściwościach fizyczno-chemicznych
12.
Uszereguj związki ze względu na ilość atomów węgla w związku od najmniejszej do największej
aldehyd glicerynowyrybozagalaktozasacharozaceluloza
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 2. 1) przedstawia budowę i podaje właściwości węglowodanów; rozróżnia monosacharydy (triozy, pentozy i heksozy), disacharydy i polisacharydy
13.
Podaj trzy heksozy (z monosacharydów)
glukoza, galaktoza, fruktoza
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 2. 1) przedstawia budowę i podaje właściwości węglowodanów; rozróżnia
monosacharydy (triozy, pentozy i heksozy), disacharydy i polisacharydy
14.
Podaj monosacharydy budujące sacharozę
glukoza, fruktoza
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 2. 1) przedstawia budowę i podaje właściwości węglowodanów; rozróżnia
monosacharydy (triozy, pentozy i heksozy), disacharydy i polisacharydy
15.
Opis: "mer wielu oligo- i polisacharydów; forma transportowa cukrów u zwierząt" to wyjaśnienie związku:
glukozy
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 2. 2) przedstawia znaczenie wybranych węglowodanów (glukoza, fruktoza, galaktoza,
ryboza, deoksyryboza, sacharoza, laktoza, maltoza, skrobia, glikogen, celuloza)
dla organizmów
16.
Glikogen jest formą zapasową u grzybów czy zwierząt
Prawda
17.
Ryboza buduje DNA
Fałsz
18.
Skrobia zaliczana jest do oligosacharydów
Fałsz
19.
Galaktoza występuje m.in. w mleku ssaków jako mer
Prawda
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 2. 2) przedstawia znaczenie wybranych węglowodanów (glukoza, fruktoza, galaktoza,
ryboza, deoksyryboza, sacharoza, laktoza, maltoza, skrobia, glikogen, celuloza)
dla organizmów
20.
Lipidy rozpuszczają się w:
benzenie, acetonie
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 3. 2) rozróżnia lipidy (fosfolipidy, glikolipidy, woski i steroidy, w tym cholesterol), podaje ich właściwości i omawia znaczenie
Przypisz opis do odpowiedniego lipidu
21.
fosfolipid
glicerol + kw. tłuszoczowy (x2) + reszta kw fosforowego (V)
22.
glikolipid
glicerol + kw. tłuszoczowy (x2) + cukier
23.
wosk
alkohol (monohydroksylowy) + kw tłuszczowy
24.
steroid
polimer izoprenu
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 3. 2) rozróżnia lipidy (fosfolipidy, glikolipidy, woski i steroidy, w tym cholesterol),
podaje ich właściwości i omawia znaczenie
25.
W białkach występują aminokwasy izomerów optycznych
L
26.
Aminokwas, który jest zjonizowany do kationu posiada
zjonizowaną grupę aminową
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 4. 1) opisuje budowę aminokwasów (wzór ogólny, grupy funkcyjne)
27.
Produkt uboczny procesu peptydyzacji (tworzenia wiązań peptydowych) to
woda
28.
Białka fibrlyarne przede wszystkim pełnią funkcję budulcową w organizmie
Prawda
29.
Białka globularne są z zasady kuliste (stąd nazwa - bo przypominają globus)
Prawda
30.
Białka kuliste (globularne) rozpuszczają się w wodzie
Prawda
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 4. 6) charakteryzuje wybrane grupy białek (albuminy, globuliny, histony, metaloproteiny);
Przyporządkuj cechy do odpowiedniej grupy białek
31.
białko zawierające część niebiałkową metal pierwiastka
metaloproteina
32.
białko rozpuszczalne w wodzie; pełnią głównie funkcje transportowe i regulacje osmotyczną krwi
albumina
33.
białko odpowiadające za upakowanie przestrzenne kwasu deoksyrybonukleinowego
histon
34.
białko odporności organizmu
globulina
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 4. 6) charakteryzuje wybrane grupy białek (albuminy, globuliny, histony,
metaloproteiny);
35.
Jeśli białko jest zbudowane z części nieaminokwasowych, to nazywa się białkiem złożonym
Prawda
36.
Białka są strukturami, które posiadają już około 15 peptydów
Fałsz
37.
Insulina jest przykładem oligopeptydu
Fałsz
38.
Wskaż wiązanie peptydowe
- (O = ) C - N (- H) -
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 4. 2) przedstawia za pomocą rysunku powstawanie wiązania peptydowego
Oznacz P/F zdania dotyczące rzędowości białek
39.
Białko nie może istnieć bez struktury I-rzędowej
Prawda
40.
Struktura II- jak i III-rzędowa zasadza się w znacznej mierze na wiązaniach wodorowych
Prawda
41.
W II-rzędowej strukturze zauważalny jest udział wiązań wodorowych pomiędzy wiązaniami peptydowymi łańcucha niż łańcuchów bocznych aminokwasów, jak to występuje głównie w strukturze III-rzędowej
Prawda
42.
Proces, podczas którego dochodzi do odwracalnego powstania żelu z zolu (tworzonego przez białko i wodę), to
koagulacja
Wyjaśnienie
szczegółowe wymagania egzaminacyjne: I. 4. 7) określa właściwości fizyczne białek, w tym zjawiska koagulacji i denaturacji