Latarnik - test znajomości lektury

Poprzedni latarnik przepadł bez wieści podczas burzy. Przypuszczano, że spłukał go bałwan, bo ciała nigdy nie znaleziono.

Nowela zaczyna się od słów o latarniku „w Aspinwall, niedaleko Panamy”. Aspinwall to dzisiejsze Colón nad Morzem Karaibskim, po drugiej stronie przesmyku niż miasto Panama.

Narrator mówi, że Skawiński miał „lat siedmdziesiąt albo i więcej”.

Pokazując konsulowi odznaczenia, Skawiński mówi: „Ten krzyż dostałem w roku trzydziestym”, czyli w powstaniu listopadowym (1830–1831).

Skawiński pokazał konsulowi krzyże i zaświadczenia z wojen w Hiszpanii, w Algierii i na Węgrzech. W Stanach Zjednoczonych walczył przeciw Południowcom i za to dostał tylko dokument, nie krzyż.

Skawiński prosił: „Potrzebuję spokoju!”. Latarnia miała być jego portem, w którym wreszcie osiądzie po całym życiu tułaczki.

Skawiński był m.in. kopaczem złota w Australii, poszukiwaczem diamentów w Afryce, farmerem w Kalifornii, kowalem w Helenie w Arkansas i właścicielem fabryki cygar w Hawanie. O łowieniu pereł nowela nie wspomina.

Każde przedsięwzięcie Skawińskiego kończyło się klęską: susza, pożar, kradzież wspólnika, rozbita tratwa. Z indiańskiej niewoli nie uciekł sam, tylko uratowali go kanadyjscy strzelcy.

Latarnia stała na skalistej wysepce, a na szczyt prowadziło przeszło czterysta schodów. Latarnik dostawał zapasy codziennie łodzią, w dzień sygnalizował flagami, a w nocy palił światło.

Narrator pisze: „W ogóle jest to życie klasztorne, a nawet więcej niż klasztorne, bo pustelnicze”. Latarnik żyje jak mnich, a nawet jak pustelnik, bo całkiem sam.

Nostalgia to tęsknota za krajem rodzinnym albo za przeszłością. Tu chodzi o ojczyznę, bo budziły ją jaskółki, szare ptaki podobne do wróbli, śnieg na górach i dawno słyszana nuta, czyli obrazy z Polski, której nie widział od dziesięcioleci.

Paczkę przysłało Towarzystwo Polskie w Nowym Jorku (New Yorku).

Skawiński przeczytał w gazecie o powstaniu Towarzystwa i od razu wysłał mu połowę swojej miesięcznej pensji. Towarzystwo w podzięce przysłało mu książki.

Była to epopeja Adama Mickiewicza. Polskie słowa po latach tułaczki przypomniały Skawińskiemu dom i zupełnie go pochłonęły.

Mimo zawodów długo był „pełen ufności” i co zimę czekał na wielkie wydarzenia. Z wiekiem jego cierpliwość stawała się „coraz podobniejsza do rezygnacji”, a dawny spokój zmienił się „w skłonność do roztkliwiania się”.

Zatopiony w lekturze i wspomnieniach Skawiński zasnął, a latarnia przez całą noc była ciemna. Rano strażnik portowy oznajmił mu, że jest zwolniony.

To on obudził Skawińskiego okrzykiem: „Hej, stary! Wstawajcie.”

Śniła mu się polska wieś: oświetlone okna, młyn, dwa stawy, grobla i bór sosnowy, a on sam stał na warcie jako ułan.

Po powstaniu Skawiński tułał się po świecie i imał się różnych zajęć, m.in. prowadził fabrykę cygar w Hawanie. Na starość został latarnikiem, tam dostał „Pana Tadeusza”, a po utracie posady odpłynął do Nowego Jorku.

Skawiński nie widział kraju prawie od czterdziestu lat, a ludzie w Aspinwall mówili o nim „Yankee”. Sienkiewicz podaje tylko nazwisko bohatera, imienia w noweli nie ma.